ในเดือนสิงหาคม 2569 จะเป็นวาระครบรอบ 26 ปีการจากไปของ “มณเฑียร บุญมา” หนึ่งในศิลปินร่วมสมัยคนสำคัญที่สุดของประเทศไทย ผู้มีบทบาทอย่างสูงต่อการก่อรูปและพัฒนาวงการศิลปะร่วมสมัยไทยในระดับสากล ตลอดช่วงชีวิตการทำงาน เขามีผลงานร่วมแสดงในนิทรรศการและเทศกาลศิลปะระดับนานาชาติหลายแห่ง และได้รับการยอมรับในฐานะศิลปินไทยผู้เชื่อมโยงแนวคิดศิลปะร่วมสมัยตะวันตกเข้ากับปรัชญาตะวันออกได้อย่างลุ่มลึก
หลังสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีสาขาจิตรกรรมจากมหาวิทยาลัยศิลปากรในปี 1978 มณเฑียรเดินทางไปศึกษาต่อด้านประติมากรรมที่ École nationale supérieure des beaux-arts ก่อนกลับมาศึกษาต่อระดับปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยศิลปากร ช่วงเวลานี้เองที่เขาเปลี่ยนจากการทำงานจิตรกรรมสองมิติ มาสู่การสร้างสรรค์งานศิลปะหลากหลายรูปแบบ ทั้งจิตรกรรม ประติมากรรม สื่อผสม และศิลปะจัดวาง โดยเลือกใช้วัสดุธรรมชาติและวัสดุพื้นบ้าน เช่น ดิน ขี้เถ้า ฟางข้าว หรือเศษวัสดุเหลือใช้ ซึ่งได้รับอิทธิพลจากแนวคิด Arte Povera แต่พัฒนาต่อยอดจนกลายเป็นภาษาทางศิลปะเฉพาะตัว
ผลงานของเขาสะท้อนคำถามต่อธรรมชาติ สังคม และผลกระทบจากการพัฒนาเศรษฐกิจไทยในช่วงทศวรรษ 1990 ก่อนจะค่อยๆ เปลี่ยนผ่านไปสู่การสำรวจความหมายของชีวิต ความเจ็บป่วย และความตาย ภายหลังภรรยาของเขาล้มป่วยด้วยโรคมะเร็ง ทำให้งานศิลปะในระยะหลังผสานพุทธปรัชญา สมุนไพร และแนวคิดเรื่องการเยียวยาเข้ากับศิลปะร่วมสมัยอย่างโดดเด่น
นอกจากบทบาทในฐานะศิลปิน มณเฑียรยังเป็นอาจารย์ผู้มีอิทธิพลต่อศิลปินรุ่นใหม่จำนวนมาก โดยเฉพาะช่วงสอนที่คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งเปิดพื้นที่ให้นักศึกษาทดลอง ตั้งคำถาม และพัฒนากระบวนการคิดทางศิลปะอย่างอิสระ ลูกศิษย์หลายคนต่อมากลายเป็นศิลปินร่วมสมัยที่มีชื่อเสียงทั้งในไทยและต่างประเทศ
เขายังเป็นหนึ่งในผู้ผลักดันกิจกรรม “เทศกาลเชียงใหม่จัดวางสังคม” ช่วงปี 1992–1995 ซึ่งถือเป็นหมุดหมายสำคัญของศิลปะร่วมสมัยไทยที่นำงานศิลปะออกจากหอศิลป์สู่พื้นที่สาธารณะและชุมชน
แม้มณเฑียร บุญมาจะจากไปเมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2000 ด้วยวัยเพียง 47 ปี แต่มรดกทางความคิดและผลงานของเขายังคงส่งอิทธิพลต่อวงการศิลปะไทยอย่างต่อเนื่อง จนกล่าวได้ว่าหากไม่มีมณเฑียร โฉมหน้าของศิลปะร่วมสมัยไทยอาจไม่พัฒนามาถึงจุดที่เห็นในปัจจุบัน
เพื่อรำลึกถึง มณเฑียร บุญมา และจันทร์แจ่ม บุญมา เนื่องในโอกาสครบรอบวันเกิด Estate of Montien ได้จัดงาน As If – he were here (ราวกับว่า – มณเฑียรยังอยู่) เมื่อวันอาทิตย์ที่ 26 เมษายน 2569 เวลา 14.30–19.30 น. ณ Bangkok Kunsthalle กรุงเทพมหานคร โดยเปิดพื้นที่ให้ผู้ร่วมงานได้สำรวจอิทธิพลทางความคิดของอาจารย์มณเฑียรที่ยังคงสะท้อนผ่านกาลเวลาสู่ผู้คนหลากหลายเจเนอเรชัน ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน พร้อมรับฟังมุมมองจากตัวแทนหลากหลายช่วงวัยผ่านบทสนทนาข้ามรุ่น
ภายในงานประกอบด้วยกิจกรรมเสวนาจากตัวแทนคนต่างเจเนอเรชัน นิทรรศการผลงานของมณเฑียร บุญมาที่เปิดให้ชมเป็นกรณีพิเศษเฉพาะวันจัดงาน รวมถึงกิจกรรม “Dine with Art” ที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมสัมผัสประสบการณ์การรับประทานอาหารร่วมกับงานศิลปะ และมีส่วนร่วมเป็นองค์ประกอบหนึ่งของผลงานในพื้นที่จัดแสดง
การจัดงานครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการระดมทุนเพื่ออนุรักษ์และซ่อมแซมผลงานศิลปะของมณเฑียร บุญมา รวมถึงเพิ่มพื้นที่สำหรับการจัดเก็บและจัดแสดงผลงาน เพื่อรองรับการศึกษาค้นคว้าและการสืบทอดมรดกทางศิลปะในระยะยาว
อีกหนึ่งพื้นที่สำคัญคือ Montien Atelier บ้านเดิมของศิลปินที่ได้รับการปรับเป็น archive เพื่อเก็บรักษาเอกสาร ภาพร่าง สมุดบันทึก ภาพถ่าย หนังสือสะสม และหลักฐานทางศิลปะจำนวนมาก เปิดเป็นพื้นที่ศึกษาค้นคว้าสำหรับสาธารณชนและนักวิจัยในปัจจุบัน
