ไตวายเฉียบพลันเป็นภาวะที่ไตสูญเสียความสามารถในการทำงานอย่างรวดเร็วภายในระยะเวลาไม่นาน ส่งผลให้ร่างกายไม่สามารถควบคุมสมดุลของน้ำ เกลือแร่ และของเสียได้ตามปกติ ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงด้านสุขภาพ หรือมีภาวะเจ็บป่วยรุนแรงบางอย่าง
สาเหตุสำคัญของไตวายเฉียบพลันมักเกี่ยวข้องกับการที่เลือดไปเลี้ยงไตลดลง เช่น ในผู้ป่วยที่มีความดันโลหิตต่ำ อยู่ในภาวะช็อกเป็นเวลานาน หรือมีการเสียเลือดมาก นอกจากนี้ยังอาจเกิดจากผลกระทบของยาหรือสารพิษบางชนิด การอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะ เช่น นิ่ว ต่อมลูกหมากโต หรือมะเร็ง รวมถึงภาวะไตอักเสบและการติดเชื้อที่ส่งผลโดยตรงต่อการทำงานของไต
อาการของไตวายเฉียบพลันอาจเริ่มต้นแบบไม่ชัดเจน แต่สามารถสังเกตได้จากการปัสสาวะที่ลดลงอย่างมาก อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ คลื่นไส้ หรืออาเจียน ซึ่งเป็นผลจากการคั่งของของเสียในเลือด ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการบวมน้ำ เหนื่อยหอบ หรือในบางกรณีอาจเกิดภาวะขาดน้ำร่วมด้วย นอกจากนี้ยังอาจมีอาการวูบ เหนื่อยง่าย หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ รวมถึงอาการอื่น เช่น ปวดบริเวณชายโครงหรือมีผื่นขึ้น หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบพบแพทย์โดยเร็ว
แม้ไตวายเฉียบพลันจะเป็นภาวะที่รุนแรง แต่ในหลายกรณีสามารถรักษาให้ไตกลับมาทำงานได้ใกล้เคียงปกติ หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที แนวทางการรักษาจะเน้นไปที่การแก้ไขสาเหตุ เช่น การหยุดยาที่เป็นต้นเหตุ การให้สารน้ำในผู้ที่ขาดน้ำ หรือการรักษาภาวะช็อกควบคู่ไปกับการดูแลประคับประคอง เช่น การควบคุมสมดุลของน้ำและเกลือแร่ในร่างกาย การหลีกเลี่ยงยาที่มีผลต่อไต และการปรับขนาดยาให้เหมาะสมกับการทำงานของไตที่ลดลง รวมถึงการดูแลด้านโภชนาการให้เพียงพอและเหมาะสม
ในกรณีที่ไตไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ แพทย์อาจพิจารณาการบำบัดทดแทนไต เช่น การฟอกเลือด โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะของเสียคั่งหรือระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง อย่างไรก็ตาม การใช้ยาเพียงอย่างเดียวไม่สามารถรักษาไตวายเฉียบพลันให้หายขาดได้ แต่มีบทบาทในการควบคุมอาการและลดภาวะแทรกซ้อน
การป้องกันไตวายเฉียบพลันสามารถทำได้ด้วยการดูแลสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ ตรวจสุขภาพประจำปี หลีกเลี่ยงการใช้ยาที่ไม่จำเป็นหรือยาที่อาจเป็นพิษต่อไตโดยไม่ปรึกษาแพทย์ รวมถึงการรับประทานอาหารและใช้ชีวิตอย่างเหมาะสม หากมีโรคประจำตัวควรควบคุมอาการอย่างใกล้ชิด เพื่อลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะนี้ในอนาคต
ข้อมูล : โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์