ไม่ว่าจะยุคสมัยไหน “การโกหก” อยู่คู่มนุษย์โลก โกหกมากน้อยแตกต่างกันไป บางคนโกหกเพื่อให้บางคนสบายใจ หรือมุ่งหวังช่วยสร้างบรรยากาศที่ดีในการอยู่ร่วมกัน ขณะที่บางคนตั้งใจโกหกเพื่อประโยชน์ต่อตนเอง จนไม่แตกต่างจากมิจฉาชีพ แต่ไม่ว่าจะเป็นโกหกขาวหรือโกหกดำ ก็เป็นการโกหก เพราะความหมายของการโกหก คือ การที่ผู้พูดบอกข้อมูลเท็จให้กับบุคคลอื่น โดยที่ผู้พูดรู้ว่าไม่ใช่ความจริงทั้งหมดโดยจงใจ
โจทย์ในตอนนี้ คือ มีโกหกเทาๆ เข้ามา เช่น โกหกบางส่วน พูดจริงบางส่วนในการกระทำเดียวกัน ทำให้ความเห็นแตกออกเป็นสองส่วน พร้อมๆ กับการตั้งคำถามถึงบรรทัดฐานของสังคม คำตอบไม่มีอะไรมาก ดูที่เจตนาและผลของการโกหกว่าสุดท้ายปลายทาง “ใครได้ประโยชน์” จากการโกหกนั้น
การโกหกเป็นนิจ วัตถุประสงค์ของเขาไม่เพียงเพื่อให้ประสบผลสำเร็จในการหลอกลวงเท่านั้น แต่ยังเพื่อให้สำเร็จในการโน้มน้าวใจบางสิ่ง นักจิตวิทยาพบว่า มีแรงจูงใจมากมายในการโกหก เช่น รักษาหน้าตา หลีกเลี่ยงการถูกลงโทษ หลีกเลี่ยงการเผชิญหน้า มีอิทธิพลเหนือผู้อื่น สร้างความประทับใจ การขอความช่วยเหลือและสนับสนุน รวมถึงเพื่อทำร้ายผู้อื่น
ทั้งนี้ มีการจัดรูปแบบการโกหกเป็น 6 ประเภท เรียงลำดับที่มีการยอมรับมากที่สุดถึงน้อยที่สุด คือ
Save others shame – การโกหกเพื่อช่วยผู้อื่นจากความเจ็บปวดที่เล็กน้อย ความอับอาย หรือความละอาย
Protect from punishment – การโกหกเพื่อปกป้องตนเองหรือบุคคลอื่นจากการถูกลงโทษหรือความไม่พอใจ สำหรับความล้มเหลวเล็กน้อย หรือการทำผิดพลาดร้ายแรงจากความสะเพร่าซึ่งไปทำร้ายบางคน
Influence officials – การโกหกเพื่อจะมีอิทธิพลต่อคนอื่นในตำแหน่งหน้าที่การงาน ได้ประโยชน์ต่อตนเอง แต่ไม่เป็นการทำร้ายผู้อื่น
Enhancing appearance and protect gain – การโกหกเพื่อให้ตนเองดูดีกว่าความเป็นจริง หรือปกป้องผลประโยชน์บางอย่าง
Exploitative persuasion – การโกหกเพื่อสิ่งหนึ่ง ซึ่งถ้าสำเร็จจะทำให้ตนเองได้ประโยชน์
Direct harm, Self-gain – การโกหกเพื่อทำร้ายคนอื่นแต่ตัวเองได้ผลประโยชน์
สำหรับงานวิจัยในประเทศไทย แบ่งประเภทการโกหกไว้ 4 รูปแบบ ตามแรงจูงใจเป้าหมาย ดังนี้
Altruistic – การโกหกเพื่อช่วยเหลือหรือปกป้องผู้อื่น
Conflict avoidance – การโกหกเพื่อหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่อาจจะมีความขัดแย้งกับผู้อื่น
Social acceptance – การโกหกเพื่อให้เข้ากับผู้อื่นได้ หรือให้คนอื่นดูมีความคิดเห็นเหมือนผู้อื่น
Self-gain – การโกหกเพื่อให้ได้ประโยชน์ต่อตนเอง โดยเฉพาะทางวัตถุ
สำหรับความถี่และมุมมองต่อการโกหก มีงานวิจัยพบว่า ผู้เข้าร่วมการวิจัยจำนวน 147 คน รายงานว่าตนมีการโกหก 1-2 ครั้งต่อวัน และจะเป็นการโกหกเพื่อตนเองมากกว่าโกหกเพื่อคนอื่น เมื่อถามถึงมุมมองของการโกหก ผู้เข้าร่วมการวิจัยรายงานว่า พวกเขาไม่ได้ใส่ใจเรื่องโกหกของตนอย่างจริงจัง และไม่ได้วางแผนอะไรมากมาย หรือไม่ได้กังวลเกี่ยวกับการถูกจับได้
นอกจากนี้ ยังมีอีกงานวิจัยที่พบว่า ผู้ที่มองการโกหกว่าเป็นเรื่องที่ยอมรับได้ จะเห็นการโกหกเป็นเครื่องมือที่จะนำความสำเร็จทางสังคม หรือความสำเร็จส่วนตนมาสู่ตนเอง พวกเขาจะฝึกโกหกมากกว่าผู้อื่น และยังสำนึกผิดน้อยกว่า จริงจังน้อยกว่า ส่วนผู้ที่ไม่ยอมรับการโกหก จะโกหกน้อยกว่าและรู้สึกมากกว่า มีความโกรธมากกว่าหากทราบว่าตนถูกโกหก และยังตัดสินคนที่โกหกในแง่ร้ายมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม มีงานวิจัยที่พบอีกว่า หากเป็นการโกหกเพื่อผลประโยชน์ร่วมกันหรือเพื่อผลประโยชน์ของผู้อื่น การโกหกจะได้รับการยอมรับมากขึ้น และวัฒนธรรม รวมถึงประเภทของความสัมพันธ์ระหว่างผู้โกหกและผู้ถูกโกหก ไม่ว่าจะเป็นคู่สมรส เพื่อน หรือคนแปลกหน้า ก็เป็นปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการยอมรับการโกหกด้วย
ความเป็นไปได้ในการโกหก งานวิจัยที่ศึกษาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างบุคลิกภาพและการโกหก พบว่า ผู้ที่มีลักษณะชอบสร้างความประทับใจและชอบเข้าสังคมมีการรายงานการโกหกสูงกว่าผู้ที่มีลักษณะดังกล่าวต่ำ ส่วนผู้ที่วิตกกังวลทางสังคมสูงและคนขี้อาย รายงานว่ามีความรู้สึกอึดอัดไม่สบายระหว่างโกหก มีการแสดงท่าทีพิรุธสูง และโกหกไม่ได้นาน ตรงข้ามกับผู้ที่มีลักษณะการหาผลประโยชน์จากผู้อื่น จะรับรู้ความสามารถในการโกหกในสถานการณ์ชีวิตประจำวัน และรู้สึกละอายใจเพียงเล็กน้อย และเมื่อต้องโกหกในสถานการณ์ร้ายแรง ผู้ที่หาผลประโยชน์จากผู้อื่นจะรู้สึกสบายใจทั้งก่อนและหลังการโกหก
นอกจากนี้ งานวิจัยก็ยังพบว่า คนที่มีลักษณะซื่อสัตย์และกล้าแสดงออก มักไม่โกหกเพื่อให้สังคมยอมรับตน รวมถึงจะไม่โกหกเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง ส่วนบุคคลที่มีลักษณะแมคคิเวลเลียนสูง มักโกหกเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง และโกหกเพื่อตนเอง ในขณะที่บุคคลที่มีแรงจูงใจสูงจะโกหกเพื่อให้เป็นที่ยอมรับของสังคมและเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง ส่วนผู้ที่มีความเมตตาสูงจะโกหกเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง แต่จะไม่โกหกเพื่อตัวเอง
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในประเทศไทยเกี่ยวกับการโกหก พบว่า บุคคลที่มีคะแนนความซื่อสัตย์สูง ไม่สามารถบอกได้ว่าจะโกหกหรือไม่ อาจขึ้นอยู่กับเรื่องที่จะโกหกหรือความสัมพันธ์ระหว่างผู้โกหกและผู้ถูกโกหก แต่ทั้งนี้ ผู้ที่มีคะแนนความซื่อสัตย์สูงมักจะไม่ยอมรับการที่ตนต้องถูกโกหก นอกจากนี้ บุคคลที่มีความเมตตาสูง จะลังเลกับการโกหกเพื่อช่วยเหลือผู้อื่น หากพิจารณาว่าเป็นเรื่องร้ายแรงหรือเห็นว่าจะเป็นการช่วยเหลือให้ผู้นั้นกระทำผิด
ตอนต้นเราได้พูดถึง “ผู้มีบุคลิกภาพแบบแมคคิเวลเลียนสูง” หลายคนสงสัยว่าเป็นอย่างไร เขาจะมีลักษณะดังต่อไปนี้
– ต่อต้านอิทธิพลจากสังคม
– ซ่อนความเชื่อลึกๆ ส่วนตัวเอาไว้
– เปลี่ยนจุดยืนของการโต้แย้งอย่างรวดเร็ว
– ไม่ยอมรับสารภาพ
– ทำให้ผู้อื่นเชื่อได้ว่ากำลังพูดความจริง
– เคลือบแคลงสงสัยในวัตถุประสงค์ของผู้อื่น
– วิเคราะห์สถานการณ์ได้
– ไม่ตอบแทนบุญคุณผู้อื่น
– ไม่ตัดสินการแสดงออกของผู้อื่น
– สามารถเปลี่ยนวิธีการเพื่อจัดการในสถานการณ์ที่ต่างกันได้
– พูดในสิ่งที่ผู้อื่นอยากได้ยิน
– อ่อนไหวต่อข้อมูลเกี่ยวกับผู้อื่น
– กระทำกับผู้อื่นในลักษณะเอาเปรียบผู้อื่นแต่ไม่เป็นอันตราย
– เอาเปรียบผู้อื่นมากขึ้นเมื่อเขาไม่แก้แค้นคืน
– แม้จะมีสิ่งดึงดูดก็ไม่ยอมตาม หรือเปลี่ยนแปลงเจตคติ
– ควบคุมหรือจัดการกับผู้อื่นได้อย่างแยบยล
– ชอบสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
– ในฐานะที่เป็นผู้นำจะเป็นที่ชื่นชอบของเพื่อนที่มีตำแหน่งเดียวกัน
ในตอนนี้ข่าวคราวที่เกิดขึ้น ทำให้หลายคนฉุกคิดว่าต้องไตร่ตรองหลายๆ รอบ ก่อนปักใจเชื่อและจะสนับสนุนใครก็ตาม เพราะเราไม่อาจรู้ได้หรอกว่า “ความจริงใจและคิดบวกแบบเพียวๆ นั้น จะทำให้เรากลายเป็นเหยื่ออันโอชะของนักโกหกในวันไหน”
ข้อมูล: คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย