“ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน” เป็นภัยเงียบที่คร่าชีวิตหลายคนมาแล้ว สถาบันโรคทรวงอก กรมการแพทย์ เตือนภัยเงียบภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน หากพบอาการ เช่น วูบ แน่นหน้าอก ใจสั่น หรือหอบเหนื่อย ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย ประเมินความเสี่ยง และเข้ารับการรักษาอย่างทันท่วงที
นพ.วีรวุฒิ อิ่มสำราญ อธิบดีกรมการแพทย์ ให้ข้อมูลว่า จะพบเห็นการสูญเสียกะทันหันของผู้ที่ดูมีสุขภาพแข็งแรงและไม่มีอาการเจ็บป่วยมาก่อน จนสร้างความสงสัยให้กับสังคมว่า “ทำไมคนที่ดูแข็งแรงดี ถึงเสียชีวิตเฉียบพลันได้” สำหรับทางการแพทย์ เรียกภาวะนี้ว่า Sudden Cardiac Death หรือการเสียชีวิตกะทันหันจากสาเหตุทางหัวใจ ซึ่งมักเกิดขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังเริ่มมีอาการ
สิ่งที่ต้องเข้าใจ คือ “การแข็งแรงภายนอกไม่ได้แปลว่า หลอดเลือดข้างในปกติ” หลายคนออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมหนักๆ ได้ตามปกติ แต่จริงแล้วอาจมีโรคซ่อนอยู่ สาเหตุของการเกิดภาวะนี้ จะแตกต่างกันตามช่วงวัย
-ผู้ที่อายุมากกว่า 50 ปี สาเหตุอันดับหนึ่งเกิดจากโรคหลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน (Coronary Artery Disease) ซึ่งมีการตีบสะสมมานาน โดยไม่แสดงอาการ (Silent Ischemia) จนกระทั่งคราบไขมันเกิดการแตกตัวและอุดตันเฉียบพลัน
-ผู้ที่อายุน้อยกว่า 50 ปีมักเกิดจาก โรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ ( cardiomyopathy ) หรือโรคคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติแต่กำเนิด (Channelopathies)
สำหรับแนวทางการป้องกันนั้น ทำได้ด้วยการหมั่นตรวจเช็กปัจจัยเสี่ยง ควบคุมความดันโลหิต ไขมันในเลือด เบาหวาน งดสูบบุหรี่ ตรวจสุขภาพประจำปี และประเมินประวัติครอบครัว หากมีคนในครอบครัวสายตรง คือ พ่อ แม่ พี่ น้อง เสียชีวิตกะทันหันโดยไม่ทราบสาเหตุตั้งแต่อายุยังน้อย เป็นโรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ ( Cardiomyopathy ) ควรเข้าพบแพทย์หัวใจเพื่อตรวจคัดกรอง รวมถึงอย่าชะล่าใจกับอาการเตือน เช่น อาการแน่นหน้าอกหรือวูบ ให้พบแพทย์เพื่อตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) และประเมินความเสี่ยงทันที
นพ.เขตต์ ศรีประทักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันโรคทรวงอก เพิ่มเติมว่า เมื่อเกิดอาการผิดปกติ คนส่วนใหญ่มักคิดว่าเป็นเพียงลมแดด ความเพลีย หรือโรคกระเพาะ แล้วเลือกที่จะนอนพักดูอาการ ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่อันตรายที่สุด หากพบสัญญาณเหล่านี้ ห้ามนอนพักเด็ดขาด ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที
สัญญาณที่บ่งบอกว่าภัยสุขภาพมาถึงตัวแล้ว ได้แก่
1.วูบ หน้ามืด หมดสติ โดยเฉพาะการวูบขณะออกแรง ออกกำลังกาย หรือวูบในท่านอน
2.แน่นหน้าอก รู้สึกแน่น อึดอัด เหมือนมีอะไรทับ อาจร้าวไปที่กราม แผ่นหลัง หรือแขน
3.ใจสั่นรุนแรง หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ สะดุด หรือหวิวรุนแรงร่วมกับเหงื่อออก
4.เหนื่อยหอบผิดปกติ หายใจลำบากเฉียบพลันขณะทำกิจกรรมปกติ
ทางด้านนพ.ธสุ เธียรธำรงสุข แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีระไฟฟ้าหัวใจ สถาบันโรคทรวงอก เน้นย้ำว่า หากพบคนวูบหมดสติ “ทุกนาทีคือชีวิต” เนื่องจากภาวะนี้อาจเกิดจากหัวใจเต้นผิดจังหวะขั้นรุนแรง (VT/VF) จนนำไปสู่ภาวะหัวใจหยุดเต้น การช่วยชีวิตอย่างรวดเร็วจะเพิ่มโอกาสรอดชีวิตได้สูงสุดตามขั้นตอน
1.Recognize & Call (สังเกตและโทร) ประเมินว่าหมดสติ ไม่ตอบสนอง และไม่หายใจ (หรือหายใจเฮือก) ให้โทร 1669 ทันที
2. Early CPR (กดหน้าอกทันที) เริ่มปั๊มหัวใจกดหน้าอกตรงกลางอกอย่างต่อเนื่อง เพื่อส่งเลือดไปเลี้ยงสมอง
3.Early AED (ใช้เครื่องกระตุกหัวใจ) นำเครื่อง AED มาแปะและทำตามคำแนะนำของเครื่อง การกระตุกหัวใจด้วย AED ภายใน 3–5 นาทีแรก สามารถเพิ่มโอกาสรอดชีวิตได้สูงถึง 50–70%